Aynı düzlemde olan veya olmayan iki mil arasında sabit bir mekanik gücü iletmek amacıyla geliştirilen, ve belirli bir değerde bir çevrim oranı ele etmek olan tek bir giriş dönme hızına ve tek bir çıkış dönme hızına sahip paralel dişli dizeleri grubuna redüktör denir. Redüktör sistemlerinin en temel amacı, yüksek hız-düşük moment durumundaki gücü, düşük hız-yüksek moment durumuna çevirmek, yani döndürme hızını azaltarak döndürme kuvvetini arttırmaktır. Bu sebeple redüktör sistemleri,genelde hız düşürücü olarak kullanılan dişli çark mekanizmalarını içeren bağımsız sistemlerdir.

Makineler bir mekanik sistem olarak incelendiğinde motorlar ve bunların ürettiği güç ve hareket iletim elemanından oluştuğu görülür. Genelde motorların nominal devirleri ve güçleri belli değerlerdedir ve isteğe göre farklı hızlarda motor bulunamayabilir.

İş makinelerinde çeşitli çalışma koşullarına göre çeşitli dönme momentleri ve güçlerine ihtiyaç duyulabilir. Burada istenen döndürme momenti ve gücü elde etmek için redüktör sistemleri kullanılır. Redüktörler içerdikleri dişli tipine tertipleme şekillerine göre ve kademe sayısına göre sınıflandırılırlar. Çeşitli dişli çarkların birleştirilmesiyle oluşan redüktörlerin tertipleme şekilleri aşağıdaki gibidir:

• Tek kademeli silindirik dişli
• İki kademeli Silindirik dişli
• İki kademeli eş eksenli silindirik dişli
• Üç kademeli silindirik dişli
• Tek kademeli konik dişli
• Tek kademeli sonsuz vidalı

Günümüzde redüktörler çeşitli firmalar tarafından standart boylarda imal edilerek piyasaya sürülmektedirler. Redüktör tiplerinin seçiminde çevrim oranı, güç iletme kabiliyeti, verim, boyut ve ağırlık gibi faktörleri göz önüne almak gerekir.

Konstrüktif bakımdan redüktörler, gövde içine yerleştirilmiş dişli çarklar, miller , yuvarlanmalı yatak elemanlarından oluşan sistemlerdir. Redüktörlerde kullanılan yataklar genellikle rulmanlı yataklardır.

İmalat şartlarına ve kullanılabilirliklerine göre redüktörlerin ana parçaları aşağıda verilen malzemelerden imal edilmektedir.

Redüktörü meydana getiren dış gövde dökme demirden imal edilir. Aynı zamanda gövdeler seri imalatta dökme demirden bazı durumlarda dökme çelikten yapılır. Eğer çok az sayıda yapılacaksa kaynak yolu ile çelikten imal edilir. Dişliler, bakim ve montaj kolaylığı sağlamak amacıyla sertleştirilmiş dayanımlı çeliklerden imal edilmektedir. Çıkış milleri ise imalat çeliklerinden imal edilir.

Kullanım Alanları

Redüktörler dönme hareketinin dönüştürüldüğü tüm mekanik sistemlerde kullanılırlar. Bunlar arasında asansörler, vinçler, tekstil makineleri, gemilerin dümen mekanizmaları, döner tamburlar, konveyörler, pompalar, takım tezgahlarında v.b. sayılabilir.

Tipik bir redüktör sisteminin temel fonksiyonları aşağıdaki gibi verile bilinir:

• Redüktörler sabit enerji aktarımıyla belirli bir giriş dönme hızını; çevrim oranına göre azaltarak çıkış momentini arttırırlar.
• Redüktörlerin seçiminde önemli faktörleri iletilen güç, çevrim oranı , dönme momenti ve verimdir.
• Çevrim oranı dişlilerin diş sayıları ile veya giriş ve çıkış dönme hızları ile ifade edilir. Redüktörün toplam çevrim oranı redüktörü oluşturan kademelerin çevrim oranlarının çarpılmasıyla elde edilir.